تسلیم تنها پایان یک جنگ نیست؛ میتواند آغاز اسارتی باشد که در آن پرچم یک کشور همچنان برافراشته است، اما اختیار تصمیمگیری درباره سرنوشتش در دست دیگران قرار دارد. بردگی در جهان امروز الزاماً با زنجیر و شلاق همراه نیست؛ گاه با وابستگی سیاسی، کنترل منابع اقتصادی و سلب حق انتخاب از یک ملت معنا پیدا میکند. ملتی که اختیار آینده خود را واگذار کند، ممکن است صاحب سرزمین باشد، اما دیگر صاحب سرنوشت خویش نباشد.
کسانی که مداخله نظامی آمریکا یا اسرائیل را راه نجات ایران میدانند، باید به پرسشی بنیادین پاسخ دهند: قدرتی که با نیروی نظامی در تعیین سرنوشت یک کشور دخالت میکند، چرا باید پس از پیروزی، تعیین سرنوشت سیاسی و اقتصادی آن را بیهیچ شرطی به مردم همان کشور واگذار کند؟ منافع قدرتهای خارجی لزوماً با آرزوهای ملتها یکسان نیست و وعده رهایی، بهتنهایی تضمینکننده استقلال نخواهد بود.
تجربه منطقه هشدارهای روشنی در خود دارد. عراق پس از تهاجم آمریکا در سال ۲۰۰۳ از حکومت صدام رها شد، اما سالها با اشغال، خشونت و بحران نهادهای حکومتی دستوپنجه نرم کرد. درآمدهای نفتی آن نیز در ترتیبات مالی مرتبط با بانک فدرال رزرو نیویورک قرار گرفت؛ نمونهای از پیچیدگی وابستگیهای مالی پس از جنگ. افغانستان پس از دو دهه حضور نظامی آمریکا و متحدانش، بار دیگر شاهد بازگشت طالبان به قدرت شد. لیبی پس از مداخله ناتو و سقوط قذافی، گرفتار چندپارگی سیاسی و رقابت گروههای مسلح گردید. یمن و سوریه نیز، هرچند بحرانهایشان تنها محصول مداخله غرب نبود، نشان دادند که چگونه جنگ داخلی و دخالت قدرتهای منطقهای و جهانی میتواند یک سرزمین را به میدان رقابت دیگران تبدیل کند.
این کشورها تجربههایی یکسان نداشتهاند و مسئولیت ویرانیهایشان تنها بر دوش قدرتهای خارجی نیست؛ اما یک واقعیت در همه آنها قابل تأمل است: سرنگونی یک حکومت با ساختن کشوری آزاد، باثبات و مستقل یکی نیست. ویران کردن یک ساختار سیاسی ممکن است کوتاه باشد، اما بازسازی آن میتواند چند نسل را فرسوده کند.
استقلال، شعاری تزئینی نیست؛ یعنی اختیار تصمیمگیری درباره نفت، گاز، سرمایههای ملی، امنیت، روابط خارجی و آینده فرزندان یک سرزمین. اگر این اختیار به قدرتی بیرونی وابسته شود، حتی منابعی که باید صرف درمان، آموزش و رفاه مردم شوند، ممکن است در خدمت اولویتهایی قرار گیرند که مردم آن کشور در تعیینشان نقشی ندارند.
در این میان، مسئله فقط رفتار آمریکا، اسرائیل یا دیگر قدرتها نیست؛ مسئله، مسئولیت آن بخش از مخالفان جمهوری اسلامی است که مداخله خارجی را پیشنهاد میکنند، بیآنکه درباره پیامدهای آن برنامهای روشن ارائه دهند. مخالفت با حکومت، استراتژی اداره کشور نیست؛ فریاد بلند، جای برنامه دقیق را نمیگیرد و وعده نجات، پاسخ پرسش فردای جنگ نیست. چه کسی امنیت را تأمین خواهد کرد؟ چه نهادی انتقال قدرت را مدیریت میکند؟ چه تضمینی برای حفظ تمامیت ارضی و استقلال اقتصادی وجود دارد؟
البته همه مخالفان جمهوری اسلامی طرفدار مداخله خارجی نیستند و نمیتوان آنان را یکسان داوری کرد. اما هر جریانی که آینده ایران را به قدرت نظامی دیگران گره میزند، باید روشن کند چگونه میخواهد پس از آن، حق انتخاب را به مردم بازگرداند.
استقلال به معنای دشمنی با جهان یا انزوای سیاسی نیست؛ به معنای رابطه با جهان بدون واگذاری اختیار به آن است. رهایی واقعی زمانی رخ میدهد که قدرت از حاکمان به مردم منتقل شود، نه از حاکمان داخلی به تصمیمگیرندگان خارجی.
تاریخ منطقه یک هشدار جدی پیش روی ما گذاشته است: تغییر حکومت ممکن است پایان یک فصل باشد، اما اگر به بهای وابستگی تمام شود، آغاز فصلی دشوارتر خواهد بود.
زیرا آزادی بدون حق انتخاب، تنها نام دیگری برای وابستگی است؛ و ملتی که برای رهایی از یک قدرت، سرنوشت خود را به قدرتی دیگر بسپارد، ممکن است زنجیرش را عوض کرده باشد، نه سرنوشتش را.
مهدی روسفید- گوتمادینگن
20.11.2026