دوشنبه، ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶

ستون مهدی روسفید

نیم نگاه

مهدی روسفید

طنز سیاه حقوق بشر در نمایش قدرت

مهدی روسفید می‌نویسد قدرتی که با جنگ و تحریم رنج می‌آفریند، پشت تریبون از حقوق بشر همان مردم سخن می‌گوید.

تریبونی با دسته‌ای میکروفون بر فراز آوار خانه‌های بمباران‌شده، تصویری برای یادداشتی درباره طنز سیاه حقوق بشر در نمایش قدرت
طنز سیاه حقوق بشر در نمایش قدرتآرشیو موزائیک

چه نمایش شگفت‌انگیزی است! بمب‌ها از آسمان فرو می‌ریزند، خانه‌ها به تلی از خاک بدل می‌شوند، کودکان زیر آوار می‌مانند و مادران، با دستانی خون‌آلود، میان سنگ و آهن به دنبال نشانی از فرزندانشان می‌گردند. در آن سوی جهان، پشت میزهای براق و در برابر دوربین‌ها، سیاستمدارانی با چهره‌هایی جدی از نگرانی عمیق خود برای حقوق بشر، آزادی و آینده همان انسان‌ها سخن می‌گویند. گویی آتش را به خانه‌ای انداخته‌اند و اکنون، در برابر دوربین‌ها، برای ساکنان سوخته‌اش درس ایمنی می‌دهند!

با تسلیحات آمریکایی انسان‌ها کشته می‌شوند، مداخلات نظامی آمریکا در آوارگی میلیون‌ها نفر سهم داشته‌اند و تحریم‌های اقتصادی آن، در کنار ناکارآمدی و فساد حکومت‌ها، سفره مردم را کوچک‌تر کرده‌اند. بااین‌حال، واشنگتن همچنان در جایگاه مدافع حقوق بشر ظاهر می‌شود؛ گویی میان سیاست‌هایی که به رنج انسان‌ها دامن می‌زنند و سخنرانی‌هایی که برای تسکین همان رنج ایراد می‌شوند، هیچ تناقضی وجود ندارد.

در این نمایش، تصویر کودکی گرسنه می‌تواند زینت‌بخش یک سخنرانی سیاسی شود، اما پرسش از سهم تصمیم‌گیرندگان در گرسنگی او، پشت دیوار بلند منافع ملی متوقف می‌ماند. اشک مادران در بیانیه‌ها محترم است، اما هنگامی که پای فروش تسلیحات، قراردادهای میلیاردی و موازنه قدرت به میان می‌آید، همان اشک‌ها ناگهان از محاسبات کنار گذاشته می‌شوند. چه تناقض هولناکی: رنج انسان‌ها تا زمانی مقدس است که با منافع قدرت تعارض پیدا نکند!

در عراق، سقوط یک دیکتاتور با جنگی همراه شد که ویرانی و بی‌ثباتی گسترده‌ای بر جای گذاشت. در افغانستان، پس از دو دهه حضور نظامی و وعده ساختن آینده‌ای آزاد، طالبان بار دیگر به قدرت بازگشت. در لیبی، مداخله نظامی به سرنگونی حکومت کمک کرد، اما کشور در گرداب چندپارگی و رقابت گروه‌های مسلح گرفتار شد. این فجایع علت‌های گوناگون و مسئولان متعددی داشته‌اند، اما یک حقیقت را نمی‌توان پشت واژه‌های دیپلماتیک پنهان کرد: قدرت نظامی می‌تواند حکومتی را سرنگون کند، بی‌آنکه قادر باشد زندگی ویران‌شده یک ملت را دوباره بسازد.

تحریم‌ها نیز چهره دیگری از همین تناقض‌اند. روی کاغذ، هدف فشار بر حکومت‌هاست؛ اما در کوچه و بازار، آثار محدودیت‌های مالی و تجاری می‌تواند بر قیمت دارو، هزینه زندگی و امنیت اقتصادی خانواده‌ها سنگینی کند. پشت هر نمودار اقتصادی، انسانی ایستاده است که باید میان خرید دارو و پرداخت اجاره انتخاب کند؛ انسانی که نه در اتاق تصمیم‌گیری حضور داشته و نه در تعیین سیاست‌هایی که زندگی‌اش را دشوار کرده‌اند سهمی داشته است. و طنز ماجرا زمانی تلخ‌تر می‌شود که همین رنج، بهانه‌ای برای اعلام نگرانی دوباره همان قدرت‌ها می‌شود. نخست فشار، سپس ابراز تأسف؛ نخست تصمیم‌های پرهزینه، سپس وعده کمک؛ و سرانجام سخنرانی‌هایی درباره ارزش جان انسان‌ها. البته این نقد، حکومت‌های سرکوبگر را از مسئولیتشان تبرئه نمی‌کند. نقض حقوق بشر در داخل کشورها واقعیتی مستقل است و نمی‌توان آن را پشت مخالفت با سیاست‌های آمریکا پنهان کرد.

اما محکوم کردن استبداد داخلی نیز مجوز چشم بستن بر جنگ، تحریم‌های آسیب‌زا و معیارهای دوگانه قدرت‌های خارجی نیست. حقوق بشر نه ملک انحصاری حکومت‌هاست و نه ابزار تبلیغاتی مخالفان آنها؛ حقی است که اعتبارش به یکسان بودن معیارها وابسته است.

شاید بزرگ‌ترین فریب سیاست بین‌الملل همین باشد که منافع راهبردی، لباس اخلاق بر تن می‌کنند و رقابت قدرت‌ها با واژگان انسان‌دوستانه آراسته می‌شود. در چنین جهانی، گاه فاصله میان کارخانه تولید سلاح و تریبون دفاع از صلح، تنها چند امضا و یک سخنرانی است. در یک سوی این صحنه، کودکی بر ویرانه خانه‌اش نشسته و عروسکی خاک‌آلود را در آغوش گرفته است؛ در سوی دیگر، مردانی با کت‌وشلوارهای اتوکشیده، پشت پرچم‌های رنگارنگ، از آینده روشن همان کودک سخن می‌گویند. دوربین‌ها خاموش می‌شوند، سالن‌ها خالی می‌مانند، قراردادها به قوت خود باقی‌اند؛ اما کودک هنوز خانه‌ای ندارد.

فاجعه فقط آن نیست که قدرت، ویرانی به بار آورد؛ فاجعه بزرگ‌تر آن است که بتواند بر فراز همان ویرانه بایستد، خود را ناجی معرفی کند و از قربانیان انتظار سپاسگزاری داشته باشد. و شاید تاریخ روزی این تناقض را در یک جمله خلاصه کند: «آتش را فروختند، خانه‌ها سوختند، و فروشندگان آتش، پرچم نجات سوختگان را برافراشتند.»

مهدی روسفید

17.11.2026

۳ نظر
نظرات
  1. ف
    ف پورمحرم۱۶ نوامبر ۲۰۲۶

    باز هم مردم و مردم بیچاره و ظلم دیده و سختی کشیده …
    هم پله می‌شوند برای بالا رفتن قدرت سیاستمداران و هم باتمام جان و مال هستی خود سوخته و خاکستر می‌شوند برای بقای سلطه گری و ادامه ظلمشان بر آنان.
    چقدر دردناک است قصه این بی پناهی مردم.‌‌‌..

  2. س
    سهیلا م۱۶ نوامبر ۲۰۲۶

    با سپاس بشما مهدی جان،به نظرم یکی از مشکلات اساسی جهان امروز همین معیارهای دوگانه و تناقض در رفتار دولت‌ها و سیاستمداران است. وقتی حقوق بشر به ابزاری در خدمت منافع سیاسی و اقتصادی تبدیل می‌شود و دولت‌ها بر اساس منافع خود تصمیم می‌گیرند کدام جنایت را محکوم کنند و در برابر کدام جنایت سکوت کنند، نتیجه آن تضعیف ارزش‌های انسانی و فراهم شدن زمینه برای ادامه جنایت دیکتاتورهاست.

    این دوگانگی نه‌تنها الگوی اخلاقی و انسانی قابل اتکایی به جامعه ارائه نمی‌دهد، بلکه به حکومت‌های سرکوبگر نیز جسارت می‌دهد که به جنایت‌های خود ادامه دهند؛ زیرا می‌دانند در جهان سیاست، منافع اقتصادی و قدرت گاهی بر جان انسان‌ها اولویت پیدا می‌کند.

    در این میان، چه کسانی سود می‌برند؟ کنسرن‌های بزرگ اسلحه‌سازی، صاحبان سرمایه و سیاستمدارانی که از جنگ، بحران و رقابت‌های نظامی منافع اقتصادی و سیاسی به دست می‌آورند. اما هزینه واقعی را مردم می‌پردازند؛ مردمی که خانه، زندگی، امنیت و عزیزانشان را از دست می‌دهند.

    تا زمانی که جان انسان‌ها قربانی منافع قدرت و سرمایه باشد، نمی‌توان از دفاع واقعی از حقوق بشر سخن گفت.

    حقوق بشر نمی‌تواند تابع منافع دولت‌ها باشد. معیار انسانیت باید برای همه یکسان باشد؛ چه در برابر دیکتاتورهای داخلی و چه در برابر قدرت‌های جهانی. سهیلا م برلین

  3. س
    سهیلا م۱۶ نوامبر ۲۰۲۶

    با سپاس بشما مهدی جان،به نظرم یکی از مشکلات اساسی جهان امروز همین معیارهای دوگانه و تناقض در رفتار دولت‌ها و سیاستمداران است. وقتی حقوق بشر به ابزاری در خدمت منافع سیاسی و اقتصادی تبدیل می‌شود و دولت‌ها بر اساس منافع خود تصمیم می‌گیرند کدام جنایت را محکوم کنند و در برابر کدام جنایت سکوت کنند، نتیجه آن تضعیف ارزش‌های انسانی و فراهم شدن زمینه برای ادامه جنایت دیکتاتورهاست.

    این دوگانگی نه‌تنها الگوی اخلاقی و انسانی قابل اتکایی به جامعه ارائه نمی‌دهد، بلکه به حکومت‌های سرکوبگر نیز جسارت می‌دهد که به جنایت‌های خود ادامه دهند؛ زیرا می‌دانند در جهان سیاست، منافع اقتصادی و قدرت گاهی بر جان انسان‌ها اولویت پیدا می‌کند.

    در این میان، چه کسانی سود می‌برند؟ کنسرن‌های بزرگ اسلحه‌سازی، صاحبان سرمایه و سیاستمدارانی که از جنگ، بحران و رقابت‌های نظامی منافع اقتصادی و سیاسی به دست می‌آورند. اما هزینه واقعی را مردم می‌پردازند؛ مردمی که خانه، زندگی، امنیت و عزیزانشان را از دست می‌دهند.

    تا زمانی که جان انسان‌ها قربانی منافع قدرت و سرمایه باشد، نمی‌توان از دفاع واقعی از حقوق بشر سخن گفت.

    حقوق بشر نمی‌تواند تابع منافع دولت‌ها باشد. معیار انسانیت باید برای همه یکسان باشد؛ چه در برابر دیکتاتورهای داخلی و چه در برابر قدرت‌های جهانی. سهیلا م برلین

از همین بخش: جنگ و صلح