دوشنبه، ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶

نماد آلمان چیست؟ عقاب، پرچم، سرود ملی و معنای هر کدام

پرچم سیاه، قرمز و طلایی، عقاب سیاه روی زمینهٔ زرد و سرود «یکپارچگی و حق و آزادی»: نمادهای رسمی آلمان از کجا آمده‌اند و چه معنایی دارند.

نماد آلمان: پرچم سیاه، قرمز و طلایی آلمان در باد، جلوی ساختمان رایشستاگ با گنبد شیشه‌ای در برلین، در نور عصر پاییز
نماد آلمان چیست؟ عقاب، پرچم، سرود ملی و معنای هر کدامآرشیو موزائیک

پرچم سیاه، قرمز و طلایی را در آلمان همه‌جا می‌شود دید، روی ساختمان‌های دولتی، در مراسم رسمی و در مسابقه‌های ورزشی، اما نماد آلمان فقط پرچم نیست. کنار پرچم دو نماد رسمی دیگر هم هست، یکی عقاب سیاهی روی زمینهٔ زرد و دیگری سرود ملی. وزارت کشور آلمان این سه را از مهم‌ترین «اشتاتس‌زیمبوله» (Staatssymbole)، یعنی نمادهای دولتی آلمان، می‌شمارد. به گفتهٔ همین وزارتخانه، این نمادها نشان سنت آزادی و دموکراسی در آلمان‌اند و قرار است مردم را با کشورشان پیوند بدهند.

«بوندستاگ» (Bundestag)، یعنی مجلس آلمان، فهرست را بازتر می‌کند و روزهای ملی و یادبود، پایتخت، یادمان‌ها، نشان‌های افتخار و مهرهای رسمی را هم از نمادهای مهم یک ملت می‌شمارد. پس در جواب این سؤال که نماد کشور آلمان چیست، می‌شود از روز ملی آلمان در ۳ اکتبر و از پایتختش برلین هم نام برد. از این میان فقط پرچم و پایتخت در «گروندگزتس» (Grundgesetz)، یعنی قانون اساسی آلمان، آمده‌اند. عقاب پرسابقه‌ترین نماد آلمان است، ولی در قانون اساسی نیامده و شکل امروزش را رئیس‌جمهور آلمان (Bundespräsident)، که رئیس کشور است، در سال ۱۹۵۰ تعیین کرد.

پرچم آلمان: سیاه، قرمز، طلایی

ماده ۲۲ قانون اساسی دربارهٔ پرچم کوتاه است و فقط می‌گوید «پرچم فدرال سیاه-قرمز-طلایی است». آلمان از ۱۶ ایالت تشکیل شده و قدرت میان این ایالت‌ها و کل کشور تقسیم شده است. به سطحی که مسئول کل کشور است «بوند» (Bund) یا فدرال می‌گویند. جزئیات پرچم در آیین‌نامه‌ای آمده که رئیس‌جمهور در سال ۱۹۹۶ صادر کرد. پرچم آلمان سه نوار افقی هم‌پهنا دارد، سیاه در بالا، قرمز در وسط و طلایی در پایین، و نسبت ارتفاع به طولش سه به پنج است. در عمل به‌جای طلایی رنگ زرد به کار می‌رود.

ریشهٔ این سه رنگ دقیقاً روشن نیست. ناپلئون، امپراتور فرانسه، در آغاز قرن نوزدهم بخشی از دولت‌های آلمانی را زیر نفوذ خود گرفته بود. پس از جنگ‌هایی که در سال ۱۸۱۵ با شکست او تمام شد، این رنگ‌ها را به یونیفورم «سپاه داوطلب لوتسو» (Lützower Freikorps) نسبت دادند، سپاهی که با ناپلئون جنگیده بود. یونیفورم آن‌ها سیاه بود، با حاشیهٔ قرمز و دکمه‌های طلایی.

در سال ۱۸۱۷ دانشجویانی که برای یکپارچگی و آزادی آلمان مبارزه می‌کردند، در گردهمایی قلعهٔ «وارتبورگ» (Wartburg) این رنگ‌ها را نشانهٔ خودشان کردند. در گردهمایی بزرگ «هامباخ» (Hambacher Fest) در سال ۱۸۳۲ هم حدود ۲۵ تا ۳۰ هزار نفر زیر همین رنگ‌ها جمع شدند.

در انقلاب ۱۸۴۸ این رنگ‌ها دو بار رسمی شدند. «اتحادیهٔ آلمان» (Deutscher Bund) اتحادیه‌ای از دولت‌های آلمانی بود که در سال ۱۸۱۵ تشکیل شد. در ۹ مارس ۱۸۴۸ مجمع نمایندگان این دولت‌ها در فرانکفورت سیاه، قرمز و طلایی را رنگ‌های اتحادیه اعلام کرد. «مجلس ملی» (Nationalversammlung) فرانکفورت هم در ۳۱ ژوئیهٔ همان سال این سه رنگ را پرچم کشور یکپارچه‌ای کرد که قرار بود ساخته شود.

اما «رایش آلمان» (Deutsches Reich)، کشور یکپارچه‌ای که «بیسمارک» (Bismarck) در سال ۱۸۷۱ بنیان گذاشت، پرچم سیاه، سفید و قرمز را انتخاب کرد. آلمان به رهبری «پروس» (Preußen) یکپارچه شده بود، پادشاهی‌ای که در کنار اتریش قدرتمندترین دولت آلمانی بود. سیاه و سفید رنگ‌های سنتی پروس بود. قرمز را به نشانهٔ شهرهای «هانزا» (Hanse) به آن اضافه کردند، اتحادیه‌ای قدیمی از شهرها و بازرگانان که تجارت میان اعضایش را آسان می‌کرد.

«جمهوری وایمار» (Weimarer Republik)، نخستین جمهوری آلمان، در قانون اساسی سال ۱۹۱۹ سیاه، قرمز و طلایی را دوباره رنگ‌های کشور کرد. اما بخش بزرگی از مردم با کنار رفتن رنگ‌های دوران امپراتوری مخالف بودند. مجلس ملی وایمار سرانجام به این سازش رسید که پرچم کشتی‌های تجاری سیاه، سفید و قرمز بماند و رنگ‌های تازهٔ کشور فقط در گوشهٔ بالای آن، کنار میله، بیاید. این سازش دعوای پرچم را تمام نکرد.

نازی‌ها از سال ۱۹۳۳ عملاً این رنگ‌ها را کنار گذاشتند. در ۱۵ سپتامبر ۱۹۳۵ «قانون پرچم رایش» (Reichsflaggengesetz) پرچم صلیب شکسته را پرچم ملی کرد. این قانون یکی از سه «قانون نورنبرگ» (Nürnberger Gesetze) بود، قانون‌هایی که پایهٔ قانونی آزار یهودیان شدند.

پس از جنگ جهانی دوم، در سال ۱۹۴۹ دو کشور آلمانی تشکیل شد، «جمهوری فدرال آلمان» در غرب و «جمهوری دموکراتیک آلمان» (DDR) در شرق. به این دو کشور آلمان غربی و آلمان شرقی هم گفته می‌شود. «شورای پارلمانی» (Parlamentarischer Rat)، که قانون اساسی آلمان غربی را نوشت، همان سال فقط با یک رأی مخالف دوباره سیاه، قرمز و طلایی را انتخاب کرد.

آلمان شرقی هم همین سه رنگ را انتخاب کرد، اما از سال ۱۹۵۹ چکش و پرگاری را که حلقه‌ای از خوشه‌های غلات دورش بود روی آن گذاشت. از ۳ اکتبر ۱۹۹۰، روزی که قانون اساسی آلمان غربی در ایالت‌های شرقی هم معتبر شد، پرچم سیاه، قرمز و طلایی پرچم آلمانِ یکپارچه است. به گفتهٔ وزارت کشور، پرچم آلمان امروز نماد یکپارچگی، آزادی و دموکراسی است.

عقاب فدرال، نشان ملی آلمان

نشان ملی آلمان «بوندس‌واپن» (Bundeswappen) نام دارد و عقابی سیاه را روی زمینهٔ زرد طلایی نشان می‌دهد. خود این عقاب را «بوندس‌آدلر» (Bundesadler) یا عقاب فدرال می‌نامند. «تئودور هویس» (Theodor Heuss)، نخستین رئیس‌جمهور آلمان غربی، در ۲۰ ژانویهٔ ۱۹۵۰ در اطلاعیه‌ای شکلش را تعیین کرد. عقاب یک سر دارد و سرش به سمت بال راستِ خودش چرخیده، یعنی از نگاه بیننده رو به چپ است. بال‌هایش باز است و منقار، زبان و چنگال‌هایش قرمزند. متن این اطلاعیه تقریباً کلمه‌به‌کلمه از اطلاعیهٔ سال ۱۹۱۹ جمهوری وایمار گرفته شده است.

به گفتهٔ وزارت کشور، عقاب یکی از قدیمی‌ترین نمادهای دولتی جهان است. امپراتوران روم آن را نشانهٔ قدرت خود می‌دانستند. «شارلمانی» (Karl der Große)، پادشاه فرانک‌ها که در سال ۸۰۰ میلادی در رم تاج امپراتوری گرفت، این نماد را از آن‌ها گرفت. اطلاعیهٔ سال ۱۹۵۰ فقط چند ویژگی کلی را تعیین کرده است، برای همین عقاب مجلس با عقاب رئیس‌جمهور یکی نیست و روی سکه‌ها و پیراهن تیم‌های ملی ورزشی هم عقاب‌های متفاوتی دیده می‌شود. تاریخ این نماد آلمان، از روم باستان تا امروز، در مطلب تاریخچه و حقایق جالب درباره عقاب فدرال آمده است.

سرود ملی آلمان، فقط بند سوم

سرود ملی آلمان بند سوم «ترانهٔ آلمانی‌ها» (Lied der Deutschen) است. شاعرش، «آوگوست هاینریش هوفمان فون فالرسلبن» (August Heinrich Hoffmann von Fallersleben)، آن را در ۲۶ اوت ۱۸۴۱ در جزیرهٔ «هلگولند» (Helgoland) نوشت. هلگولند آن زمان مال انگلیس بود. آلمان آن روزها به چند کشور کوچک و بزرگ تقسیم شده بود و شعر از آرزوی یک آلمان یکپارچه و آزاد می‌گفت. شاعر آن را روی آهنگی گذاشت که «یوزف هایدن» (Joseph Haydn) در سال ۱۷۹۷ برای شعر «خدا امپراتور فرانتس را نگه دارد» ساخته بود.

در سال ۱۹۲۲ «فریدریش ابرت» (Friedrich Ebert)، نخستین رئیس‌جمهور جمهوری وایمار، این ترانه را سرود ملی کرد. نازی‌ها بعدها به‌ویژه از بند اول آن سوءاستفاده کردند تا جنگ‌های کشورگشایی خود را توجیه کنند. بند اول با «آلمان، آلمان، بالاتر از همه» شروع می‌شود. «مرکز فدرال آموزش سیاسی» (bpb)، نهادی دولتی برای آموزش سیاست و تاریخ، می‌نویسد که شاعر این جمله را زمانی گفت که آلمان هنوز یکپارچه نبود. منظورش دعوت به ساختن همین آلمانِ یکپارچه بود، اما این جمله به‌ویژه در خارج از آلمان بارها بد فهمیده شد.

جمهوری فدرال آلمان، یعنی آلمان غربی که در سال ۱۹۴۹ تشکیل شد، سرود ملی را در قانون اساسی نیاورد. هویس در سال ۱۹۵۰ دستور داد سرود تازه‌ای بسازند، اما مردم از آن چندان استقبال نکردند. «کنراد آدناور» (Konrad Adenauer)، که آن زمان صدراعظم (Bundeskanzler) یا رئیس دولت بود، می‌خواست «ترانهٔ آلمانی‌ها» دوباره سرود ملی شود. هویس سرانجام در ۲ مه ۱۹۵۲، در نامه‌نگاری با آدناور، این خواسته را پذیرفت و در همین نامه‌ها قرار شد در مراسم رسمی فقط بند سوم خوانده شود.

پس از یکی شدن دو آلمان، رئیس‌جمهور «ریشارد فون وایتسزکر» (Richard von Weizsäcker) در نامه‌ای در ۱۹ اوت ۱۹۹۱ فقط بند سوم را سرود ملی اعلام کرد. صدراعظم «هلموت کهل» (Helmut Kohl) در پاسخ ۲۳ اوت به نام دولت با آن موافقت کرد. این بند با «یکپارچگی و حق و آزادی» (Einigkeit und Recht und Freiheit) شروع می‌شود. طبق صفحهٔ وزارت کشور، فقط همین بند سوم به‌عنوان نماد دولتی حمایت قانونی دارد.

روز ملی و پایتخت

روز ملی آلمان ۳ اکتبر است، «روز وحدت آلمان» (Tag der Deutschen Einheit). «پیمان وحدت» (Einigungsvertrag)، قراردادی که راه یکی شدن دو آلمان را باز کرد، از ۲۹ سپتامبر ۱۹۹۰ اعتبار پیدا کرد. همین پیمان ۳ اکتبر را تعطیل رسمی کرد، چون در این روز آلمان شرقی به جمهوری فدرال پیوست و دو آلمان یکی شدند. تعیین روزهای تعطیل در آلمان اصولاً کار ایالت‌هاست و روز وحدت تنها استثنای این قاعده است.

پیش از آن، در آلمان غربی ۱۷ ژوئن «روز وحدت آلمان» و تعطیل رسمی بود، به یاد قیام مردم آلمان شرقی در ۱۷ ژوئن ۱۹۵۳. ماجرای این روز و بحث‌هایی که هنوز دربارهٔ آن هست، در مطلب روز وحدت آلمان آمده است.

طبق ماده ۲۲ قانون اساسی، پایتخت آلمان برلین است و این جمله در سال ۲۰۰۶ به قانون اساسی اضافه شد. پس از جنگ جهانی دوم، آمریکا، بریتانیا، فرانسه و اتحاد شوروی، چهار کشور پیروز جنگ، برلین را به چهار بخش تقسیم کردند و با هم اداره می‌کردند. برای همین مجلس آلمان غربی در سال ۱۹۴۹ شهر «بن» (Bonn) را مقر مجلس و دولت کرد. پیمان وحدت در سال ۱۹۹۰ برلین را دوباره پایتخت اعلام کرد و مجلس در ۲۰ ژوئن ۱۹۹۱ با اختلاف کمی رأی داد که مجلس و دولت به برلین بروند.

بناهایی که نماد آلمان شده‌اند

فرهنگ‌نامهٔ سیاسی bpb بناها و یادمان‌ها را هم در کنار پرچم و سرود از نمادهای دولتی می‌شمارد. یکی از آن‌ها «دروازهٔ براندنبورگ» (Brandenburger Tor) در برلین است. این دروازه هم نماد جدایی دو آلمان است و هم نماد باز شدن دیوار برلین. نمونهٔ دیگر ساختمان «رایشستاگ» (Reichstag)، محل مجلس آلمان، است. بازسازی این ساختمان در سال ۱۹۹۹ تمام شد و گنبد شیشه‌ای‌اش از همان زمان به نشانه‌ای محبوب تبدیل شده است.

استفاده از نماد آلمان: چه چیزی آزاد است و چه چیزی نه؟

طبق صفحهٔ سؤال‌های رایج وزارت کشور، پرچم سیاه، قرمز و طلایی بدون نشان را هر کسی، هر وقت و هر جا می‌تواند به کار ببرد. پرچم اداری فدرال، «بوندس‌دینست‌فلاگه» (Bundesdienstflagge)، فرق دارد. روی نوارهای آن «بوندس‌شیلد» (Bundesschild) آمده، یعنی سپری با عقاب فدرال که شکل و جایش دقیقاً تعیین شده است. این پرچم ویژهٔ اداره‌های دولت فدرال است. البته هر پرچمی که عقاب داشته باشد پرچم اداری نیست.

برای کسب‌وکارها قاعدهٔ دیگری هم هست. استفاده از پرچم به‌عنوان نشانه‌ای برای معرفی کالا یا خدمات، بدون اجازه ممنوع است. بخش پژوهش مجلس آلمان توضیح می‌دهد که این ممنوعیت فقط دربارهٔ همین استفاده به‌عنوان نشانهٔ کالا یا خدمات است، نه هر تصویری از پرچم. رنگ‌های سیاه، قرمز و طلایی را هم می‌شود برای کالا به کار برد، به شرط اینکه به شکل پرچم نباشند.

نشان ملی و عقاب فدرال نشانه‌های رسمی دولت‌اند و وزارت کشور استفاده از آن‌ها را کار اداره‌های فدرال می‌داند. طبق ماده ۱۲۴ «قانون تخلفات» (OWiG)، قانونی برای خطاهایی که مجازاتشان جریمهٔ نقدی است، استفادهٔ بی‌اجازه از نشان ملی، عقاب فدرال یا پرچم اداری تخلف است. نشانه‌هایی که با آن‌ها اشتباه گرفته می‌شوند هم همین حکم را دارند. اما به گفتهٔ بخش پژوهش مجلس، استفاده با اجازهٔ ادارهٔ مربوط ممکن است، و کاربردهای معمول در زندگی روزمره هم مجازند، مثلاً روی وصلهٔ لباس، در جشن‌های محلی، روی سوغاتی‌ها و این روزها بیشتر از قبل در مسابقه‌های تیم ملی فوتبال.

توهین به این نمادها جرم است. طبق ماده ۹۰a «قانون جزای آلمان» (StGB)، کسی که در برابر عموم، در یک گردهمایی یا با پخش مطلب، رنگ‌ها، پرچم، نشان یا سرود آلمان را تحقیر کند، ممکن است تا سه سال زندانی شود یا جریمه بدهد. همین مجازات برای کسی است که پرچم آلمان را که در معرض دید عموم است پایین بکشد، خراب کند یا به آن بی‌حرمتی کند. این حمایت شامل پرچم، نشان و سرود ایالت‌ها هم می‌شود.

منابع

نمادهای دولتی و استفاده از آن‌ها: وزارت کشور آلمان دربارهٔ نمادهای دولتی، وزارت کشور دربارهٔ استفاده از پرچم، وزارت کشور دربارهٔ استفاده از نشان ملی، رئیس‌جمهور آلمان دربارهٔ نمادهای دولتی، مجلس آلمان دربارهٔ نمادهای دولتی ، بخش پژوهش مجلس آلمان دربارهٔ قانون‌های نمادهای دولتی و بخش پژوهش مجلس آلمان دربارهٔ استفادهٔ مردم و انجمن‌ها از نمادهای دولتی.

پرچم، عقاب و سرود: مجلس آلمان دربارهٔ پرچم، مجلس آلمان دربارهٔ انقلاب ۱۸۴۸، مجلس آلمان دربارهٔ عقاب فدرال، مجلس آلمان دربارهٔ سرود ملی، دولت آلمان دربارهٔ سرود ملی، نامه‌های وایتسزکر و کهل در سال ۱۹۹۱، bpb دربارهٔ نشان، پرچم و سرود، فرهنگ‌نامهٔ سیاسی bpb دربارهٔ نمادهای دولتی و bpb دربارهٔ قانون‌های نورنبرگ.

متن قانون‌ها: قانون اساسی، ماده ۲۲، آیین‌نامهٔ پرچم‌های آلمان، اطلاعیهٔ نشان ملی و عقاب فدرال، پیمان وحدت، قانون علامت تجاری، ماده ۶a، قانون جزا، ماده ۹۰a و قانون تخلفات، ماده ۱۲۴. توضیح واژه‌ها: bpb دربارهٔ ایالت‌ها و فدرالیسم، bpb دربارهٔ آلمان از ۱۸۰۰ تا ۱۸۵۰، نقشهٔ bpb از رایش آلمان در ۱۸۷۱، bpb دربارهٔ هانزا، bpb دربارهٔ شارلمانی و رود البه و bpb دربارهٔ اعلامیهٔ چهار قدرت در برلین. همهٔ صفحه‌ها در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ خوانده شدند.

۰ نظر
نظرات

اولین نظر این مطلب را شما بنویسید.

از همین شماره