پنج‌شنبه، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶

تابعیت آلمان در ۲۰۲۶: شرایط امروز پس از حذف تابعیت سه‌ساله

تابعیت آلمان امروز با پنج سال اقامت قانونی، آلمانیِ کافی در سطح B1، قبولی در آزمون تابعیت و خرج زندگی بدون کمک دولتی برای کم‌درآمدها ممکن است. راه سه‌ساله حذف شده، ولی همسرِ یک آلمانی هنوز می‌تواند بعد از سه سال درخواست…

تابعیت آلمان: دو پاسپورت بی‌نشان، یک نامهٔ اداری و استکان چای روی میز چوبی در نور صبح
تابعیت آلمان در ۲۰۲۶: شرایط امروز پس از حذف تابعیت سه‌سالهآرشیو موزائیک

تابعیت آلمان را امروز در حالت عادی کسی می‌گیرد که دست‌کم پنج سال به‌طور قانونی در آلمان زندگی کرده باشد. چند شرط دیگر هم لازم است. متقاضی باید آلمانی را در سطح B1 بداند، یعنی حرف روشن دربارهٔ موضوع‌های آشنای روزمره را بفهمد و دربارهٔ آن‌ها متن ساده بنویسد. او باید آزمون تابعیت را هم قبول شود، خرج زندگی‌اش را بدون کمک‌هزینهٔ دولتی برای کم‌درآمدها دربیاورد، سابقهٔ کیفری نداشته باشد و اجازهٔ اقامت مناسبی داشته باشد. راه سریعِ سه‌ساله، که از سال ۲۰۲۴ برای کسانی با آلمانیِ خیلی خوب (C1) و تلاش ویژه برای جا افتادن در جامعه باز بود، از ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵ دیگر وجود ندارد. صفحه‌هایی که هنوز این راه را پیشنهاد می‌کنند، قدیمی‌اند.

چند قاعدهٔ مهم اما سر جایش مانده است. کسی که تابعیت آلمان می‌گیرد، لازم نیست تابعیت قبلی‌اش را کنار بگذارد، چون آلمان از ۲۷ ژوئن ۲۰۲۴ دو تابعیتی را برای همه پذیرفته است. اینکه کشور قبلی دربارهٔ تابعیت دوم چه می‌گوید، به قانون همان کشور بستگی دارد. راه سه‌سالهٔ همسران حذف نشده است. همسرِ یک شهروند آلمانی هنوز می‌تواند بعد از سه سال اقامت قانونی تابعیت بگیرد، اگر دو سال از ازدواجش گذشته باشد و بقیهٔ شرط‌ها را داشته باشد. بچهٔ پدر و مادرِ غیرآلمانی هم که در آلمان به دنیا می‌آید، فقط با شرط‌های مشخصی از روز تولد آلمانی است. این قاعده‌ها برای ایرانی‌هایی که در آلمان زندگی می‌کنند و به فکر پاسپورت آلمانی‌اند، مهم است.

قانون تابعیت آلمان چه تغییری کرد؟

قانون تابعیت آلمان «اشتاتس‌آنگهوریگ‌کایتس‌گزتس» (Staatsangehörigkeitsgesetz) نام دارد و کوتاه‌شده‌اش StAG است. اصلاح بزرگ این قانون از ۲۷ ژوئن ۲۰۲۴ اجرا شد. از آن روز مدت لازم برای تابعیت از هشت سال به پنج سال رسید. پیش از آن، اصل بر این بود که کسی دو تابعیت نداشته باشد، هرچند بعضی‌ها، به‌خصوص شهروندان کشورهای دیگر اتحادیهٔ اروپا و سوئیس، از این قاعده معاف بودند. با اصلاح سال ۲۰۲۴ این اصل کنار رفت.

همان اصلاح یک راه سریع هم ساخته بود. کسی که آلمانی را در سطح C1، یعنی خیلی خوب، بلد بود، خرجش را خودش درمی‌آورد و در جا افتادن در جامعه تلاش ویژه‌ای نشان داده بود، می‌توانست بعد از سه سال تابعیت بگیرد. مجلس فدرال آلمان، یعنی بوندستاگ (Bundestag)، قانونش را تصویب کرد و این قانون ۲۹ اکتبر ۲۰۲۵ در روزنامهٔ رسمی دولت فدرال منتشر شد. به گفتهٔ وزارت کشور آلمان (BMI)، راه سه‌ساله از ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵ حذف شده است. از آن روز در حالت عادی دست‌کم پنج سال اقامت قانونی لازم است.

برای درخواست‌های سه‌ساله‌ای که پیش از این تاریخ داده شده ولی هنوز جوابشان نیامده بود، قانون استثنایی نگذاشته است. وزارت کشور به ایالت‌ها پیشنهاد کرده که اداره چنین پرونده‌ای را رد نکند، بلکه بررسی‌اش را متوقف نگه دارد. اگر متقاضی پیش از کامل شدن پنج سال اقامت به اداره بگوید که هنوز تابعیت می‌خواهد، همان پرونده ادامه پیدا می‌کند و درخواست تازه لازم نیست. چون این فقط یک توصیه است، بهتر است متقاضی از ادارهٔ خودش بپرسد.

یک قاعدهٔ تازه هم از ۲۴ دسامبر ۲۰۲۵ اجرا می‌شود. اگر ادارهٔ تابعیت در روند درخواست ببیند که متقاضی برای گرفتن تابعیت فریب داده، تهدید کرده یا رشوه داده است، او ده سال نمی‌تواند تابعیت بگیرد (ماده ۳۵a). همین محرومیت برای کسی هم هست که دربارهٔ شرط‌های اصلی تابعیت آگاهانه اطلاعات نادرست یا ناقص بدهد.

شرایط تابعیت آلمان

برای تابعیت دو راه اصلی هست. راه اول «حقِ تابعیت» است (Anspruchseinbürgerung). اگر کسی همهٔ شرط‌های ماده ۱۰ قانون را داشته باشد، اداره باید به او تابعیت بدهد. راه دوم تابعیت با صلاحدید اداره است (Ermessenseinbürgerung). اگر یکی از شرط‌ها کم باشد، اداره در بعضی موارد باز هم می‌تواند تابعیت بدهد، مثلاً وقتی تابعیتِ آن آدم به نفع عموم است و چند شرط پایه برقرار است.

شرط اول زمان است، یعنی دست‌کم پنج سال «اقامت معمول و قانونی» در آلمان. منظور این است که متقاضی در این مدت واقعاً در آلمان زندگی کرده و اقامتش قانونی بوده است. اقامت قانونی همیشه به معنی داشتن کارت اقامت نیست. کسی که پناهندگی یا «حمایت تکمیلی» (subsidiärer Schutz)، یعنی شکل دیگری از حمایت از پناه‌جوها، گرفته باشد، مدت بررسی درخواست پناهندگی‌اش هم حساب می‌شود (ماده ۵۵ قانون پناهندگی).

هویت و تابعیت فعلی متقاضی هم باید روشن باشد، مثلاً با پاسپورت یا سندهای رسمی دیگر. متقاضی باید اعلام کند که به «نظم آزاد و دموکراتیک» قانون اساسی آلمان (freiheitliche demokratische Grundordnung)، یعنی پایه‌های دموکراسی در این قانون، پایبند است. از سال ۲۰۲۴ باید این را هم بپذیرد که آلمان در برابر جنایت‌های دوران نازی و پیامدهایش مسئولیت ویژه‌ای دارد، به‌خصوص برای حفاظت از زندگی یهودیان. همچنین باید پایبندی‌اش به زندگی صلح‌آمیز ملت‌ها در کنار هم و ممنوع بودن جنگ تجاوزکارانه را اعلام کند.

متقاضی باید خرج زندگی خودش و خانواده‌ای را که نان‌خورش هستند، بدون کمک‌هزینهٔ دولتی دربیاورد. منظور کمک ماهانه به جویندگان کار و کم‌درآمدهاست، یعنی «گروندزیشرونگس‌گلد» (Grundsicherungsgeld) که پیش‌تر «بورگرگلد» (Bürgergeld) نام داشت، و کمک اجتماعی مشابه. برای درخواست‌هایی که تا ۲۳ اوت ۲۰۲۳ داده شده‌اند، قاعدهٔ قدیمیِ خرج زندگی هم بررسی می‌شود، هرجا که برای متقاضی بهتر باشد (ماده ۴۰a).

این شرط برای کسی که تمام‌وقت کار می‌کند و در ۲۴ ماه گذشته دست‌کم ۲۰ ماه تمام‌وقت کار کرده، کنار گذاشته می‌شود، حتی اگر کنار حقوقش کمک‌هزینه بگیرد. همسرِ چنین کسی هم اگر با او و یک بچهٔ زیر ۱۸ سال زندگی کند، معاف است. کسی که این معافیت‌ها شاملش نمی‌شود، باز هم ممکن است از راه تابعیت با صلاحدید اداره تابعیت بگیرد. به گفتهٔ وزارت کشور، این راه از جمله برای بازنشسته‌ها و کسانی که معلولیت یا بیماری سخت دارند باز است. پدر یا مادرِ تنها با بچه‌ای که مراقبت می‌خواهد، کسانی که از عضوی از خانواده پرستاری می‌کنند، و دانشجوها و کارآموزها هم در همین گروه‌اند.

متقاضی نباید به خاطر جرمی محکوم شده باشد. محکومیت‌های کوچک حساب نمی‌شوند، یعنی جریمهٔ نقدی تا ۹۰ «روزِ جریمه» (Tagessatz) و حبس تعلیقی تا سه ماه که بعد از دورهٔ آزمایشی بخشیده شده است. حبس تعلیقی یعنی حکم زندانی که اگر محکوم شرط‌های دادگاه را رعایت کند، اجرا نمی‌شود. دادگاه مبلغ هر روزِ جریمه را معمولاً بر پایهٔ درآمد خالص متوسط یک روزِ محکوم تعیین می‌کند. ولی اگر جرم انگیزهٔ یهودستیزانه، نژادپرستانه یا ضدانسانی داشته باشد و دادگاه این انگیزه را در حکم آورده باشد، حتی محکومیت کوچک هم حساب می‌شود.

محکومیت در کشور دیگر وقتی حساب می‌شود که آن کار در آلمان هم جرم باشد، دادگاهش منصفانه بوده باشد و مجازاتش متناسب باشد. با این حال همهٔ محکومیت‌ها و پرونده‌های باز در خارج باید در فرم درخواست نوشته شوند.

ماده ۱۱ قانون چند مانع دیگر هم دارد، از جمله این دو. کسی که هم‌زمان چند همسر دارد، تابعیت نمی‌گیرد. کسی هم که با رفتارش نشان دهد برابری حقوق زن و مرد در قانون اساسی آلمان را قبول ندارد، تابعیت نمی‌گیرد.

نوع اقامت و سفرهای طولانی

پنج سال اقامت به‌تنهایی کافی نیست و نوع اقامت در روز تابعیت هم مهم است. اقامت نامحدود، مثل «نیدرلاسونگس‌ارلاوبنیس» (Niederlassungserlaubnis)، یعنی اقامت دائم آلمان، کافی است. «بلوکارت» (Blaue Karte EU)، یعنی اقامت کار ویژهٔ متخصصان، هم کافی است. اقامت موقتی هم که هدفش ماندن طولانی در آلمان است، پذیرفته می‌شود. ولی قانون چند نوع اقامت موقت را کنار گذاشته است، از جمله اقامت تحصیلی، اقامت برای کلاس زبان و اقامت برای جست‌وجوی کار. فهرست کامل این اقامت‌ها در ماده ۱۰ قانون آمده است. اقامت کسانی که در آلمان پناهندگی یا حمایت تکمیلی گرفته‌اند، در این فهرست نیست.

سفرهای طولانی هم می‌توانند حساب را به هم بزنند. طبق ماده ۱۲b قانون، سفر به خارج تا شش ماه اقامت را قطع نمی‌کند. کسی که بیشتر از شش ماه بیرون بماند، اقامتش وقتی ادامه دارد که در مهلتی که ادارهٔ اتباع خارجی (Ausländerbehörde) تعیین کرده، برگشته باشد.

اگر زمان‌های بیرون از آلمان روی هم بیشتر از نصف مدت لازم باشد، مثلاً بیشتر از دو سال و نیم از پنج سال، اقامت معمولاً قطع‌شده حساب می‌شود. این قاعده برای کسی که برای دیدن خانواده ماه‌ها به ایران می‌رود، مهم است.

زبان آلمانی و آزمون تابعیت

متقاضی باید آلمانی را در حد کافی بداند، هم گفتاری و هم نوشتاری. منظور سطح B1 در «چارچوب مشترک اروپایی برای زبان‌ها» است. یکی از مدرک‌های پذیرفته‌شده گواهی «دورهٔ ادغام» (Integrationskurs) است، دوره‌ای دولتی برای یادگیری زبان و آشنایی با آلمان. این گواهی وقتی کافی است که متقاضی در آزمون زبانِ همان دوره، یعنی «آزمون آلمانی برای مهاجران» (Deutsch-Test für Zuwanderer)، سطح B1 گرفته باشد. برای بچه‌های زیر ۱۶ سال کافی است زبانشان به اندازهٔ سنشان رشد کرده باشد.

اگر کسی ثابت کند که با وجود تلاش جدی و مداوم نمی‌تواند به سطح B1 برسد، یا رسیدن به آن برایش برای همیشه بسیار سخت است، اداره می‌تواند برای پیشگیری از سختیِ بی‌جا به آلمانی گفتاری در زندگی روزمره بسنده کند. در این حالت آزمون تابعیت هم لازم نیست. کسی که به خاطر بیماری، معلولیت یا سن نمی‌تواند این شرط‌ها را برآورده کند، از شرط زبان و آزمون معاف است.

آزمون تابعیت آلمان «آینبورگرونگس‌تست» (Einbürgerungstest) نام دارد و دانش متقاضی را دربارهٔ قانون، جامعه و زندگی در آلمان می‌سنجد. این آزمون ۳۳ سؤال چهارگزینه‌ای دارد و برای جواب دادن ۶۰ دقیقه وقت هست. سه سؤالش دربارهٔ ایالتی است که متقاضی در آن ساکن است. کسی که به دست‌کم ۱۷ سؤال درست جواب بدهد، قبول است، و کسی که کمتر از این جواب درست بدهد، می‌تواند آزمون را تکرار کند. شرکت در آزمون ۲۵ یورو هزینه دارد. ثبت‌نام در مرکزهای آزمونِ «ادارهٔ فدرال مهاجرت و پناهندگی» (BAMF) انجام می‌شود.

همهٔ ۳۱۰ سؤال ممکن، یعنی ۳۰۰ سؤال عمومی و ۱۰ سؤال برای هر ایالت، در سایت BAMF منتشر شده‌اند و آنجا می‌شود رایگان تمرین کرد. کسی که در دورهٔ ادغام آزمون «زندگی در آلمان» (Leben in Deutschland) را با دست‌کم ۱۷ امتیاز از ۳۳ گذرانده، با همان گواهی دانشش را ثابت می‌کند. کسی که در آلمان مدرک مدرسه گرفته، از آزمون معاف است. به گفتهٔ وزارت کشور، مدرک دانشگاهی آلمانی در رشته‌های حقوق، علوم اجتماعی، علوم سیاسی یا مدیریت دولتی هم معافیت می‌آورد. بچه‌های زیر ۱۶ سال هم آزمون نمی‌دهند.

تابعیت آلمان از طریق ازدواج

ازدواج با یک آلمانی به‌خودی‌خود تابعیت نمی‌آورد. همسرِ یک شهروند آلمانی باید مثل بقیه درخواست بدهد و همان شرط‌های ماده ۱۰ را داشته باشد، یعنی زبان B1، آزمون، خرج زندگی، نداشتن سابقهٔ کیفری و اقامت مناسب. تفاوت اصلی در زمان است. طبق ماده ۹ قانون، او در حالت عادی بعد از سه سال اقامت قانونی در آلمان تابعیت می‌گیرد، به شرط آنکه دو سال از ازدواجش گذشته باشد و ازدواج هنوز برقرار باشد. همین قاعده برای «شراکت ثبت‌شدهٔ زندگی» (eingetragene Lebenspartnerschaft) هم هست، یعنی پیوند رسمیِ ثبت‌شده‌ای غیر از ازدواج. بچه‌های زیر ۱۸ سالِ این همسر هم می‌توانند همراه او تابعیت بگیرند، حتی اگر هنوز سه سال در آلمان نبوده‌اند.

اگر همسرِ آلمانی فوت کند، تا یک سال بعد از فوت هنوز می‌شود از همین راه درخواست داد. در طلاق، این یک سال از روزی حساب می‌شود که حکم طلاق قطعی شده است. شرط هر دو حالت این است که متقاضی سرپرستی بچهٔ زیر ۱۸ سالِ همین ازدواج را داشته باشد، بچه خودش آلمانی باشد و با او زندگی کند. برای زوجی که هر دو غیرآلمانی‌اند، قاعدهٔ دیگری هست. همسر و بچه‌های زیر ۱۸ سالِ متقاضی می‌توانند همراه او تابعیت بگیرند، حتی اگر هنوز پنج سال در آلمان نبوده‌اند، به شرط آنکه بقیهٔ شرط‌ها را داشته باشند.

تابعیت آلمان از طریق تولد فرزند

بچه‌ای که در آلمان به دنیا می‌آید و پدر یا مادرش در زمان تولد آلمانی است، از روز تولد تابعیت آلمان دارد. برای بچه‌ای که در خارج به دنیا می‌آید، بند ۴ ماده ۴ استثناهایی دارد.

بچهٔ پدر و مادرِ غیرآلمانی هم می‌تواند با تولد در آلمان آلمانی شود، ولی فقط با شرط‌های بند ۳ ماده ۴. دست‌کم یکی از والدین باید در زمان تولد پنج سال اقامت معمول و قانونی در آلمان داشته باشد. همین والد باید هنگام تولد «حق اقامت نامحدود» هم داشته باشد، مثلاً اقامت دائم. برای شهروندان سوئیس و خانواده‌شان، اجازهٔ اقامت طبق توافق رفت‌وآمد آزاد میان سوئیس و اتحادیهٔ اروپا هم کافی است. بلوکارت به‌تنهایی این شرط را برآورده نمی‌کند، چون این بند، برخلاف ماده ۱۰، آن را نام نمی‌برد.

اگر شرط‌ها برقرار باشد، ادارهٔ ثبت احوال (Standesamt) تابعیت آلمانی را در دفتر تولد بچه ثبت می‌کند. به گفتهٔ وزارت کشور، این اداره معمولاً پدر و مادر را خبر می‌کند. از ۲۷ ژوئن ۲۰۲۴ این بچه‌ها می‌توانند تابعیت پدر و مادر را هم نگه دارند و وقتی بزرگ شدند، مجبور نیستند یکی را انتخاب کنند.

درخواست، هزینه و روز گرفتن تابعیت

درخواست تابعیت به ادارهٔ تابعیتی داده می‌شود که مسئول محل زندگی متقاضی است و «آینبورگرونگس‌بهورده» (Einbürgerungsbehörde) نام دارد. برای پیدا کردن ادارهٔ مسئول می‌شود از شهرداری یا ادارهٔ شهرستان، ادارهٔ اتباع خارجی یا مرکزهای مشاورهٔ مهاجران پرسید. BAMF توصیه می‌کند متقاضی پیش از دادن درخواست، یک جلسهٔ مشاوره در همان اداره بگیرد. هر کس از ۱۶ سالگی خودش درخواست می‌دهد. برای بچه‌های کوچک‌تر، پدر و مادر درخواست می‌دهند.

هزینهٔ تابعیت ۲۵۵ یورو برای هر نفر است. برای بچهٔ زیر ۱۸ سال که همراه پدر و مادر تابعیت می‌گیرد و درآمد خودش را ندارد، ۵۱ یورو است. بچه‌ای که بدون پدر و مادر تابعیت می‌گیرد، همان ۲۵۵ یورو را می‌پردازد. به گفتهٔ BAMF، کسی که درآمد خیلی کمی دارد یا چند بچه‌اش با هم تابعیت می‌گیرند، می‌تواند تخفیف بگیرد یا قسطی بپردازد.

تابعیت روزی شروع می‌شود که «سند تابعیت» (Einbürgerungsurkunde) به دست متقاضی داده می‌شود. پیش از آن، متقاضی طبق ماده ۱۶ قانون باید رسماً این تعهد را بدهد: «رسماً اعلام می‌کنم که قانون اساسی و قانون‌های جمهوری فدرال آلمان را محترم می‌شمارم و از هر کاری که به جمهوری فدرال آلمان آسیب بزند، پرهیز می‌کنم.»

منابع

۰ نظر
نظرات

اولین نظر این مطلب را شما بنویسید.

از همین شماره