چرا به مذاکرات خوشبین نیستم؟
چند آمار:
مذاکرات هستهای ایران یکی از طولانیترین و پیچیدهترین پروندههای دیپلماتیک در تاریخ معاصر جهان است. تا به حال، مذاکرات هستهای ایران بیش از ۲۳ سال طول کشیده است (از سال ۲۰۰۳ تا کنون).
این مذاکرات در چهار دوره اصلی طبقهبندی میشود:
دوره اول:
مذاکرات با تروئیکای اروپایی (۱۳۸۲ – ۱۳۸۴)
این مذاکرات پس از افشای تأسیسات نطنز آغاز شد.
طرف مذاکره: انگلیس، فرانسه و آلمان (EU3).
توافقات مهم: توافقنامه سعدآباد، توافق پاریس و بروکسل. ایران داوطلبانه غنیسازی را به مدت کوتاهی تعلیق کرد.
پایان: با روی کار آمدن دولت نهم، تعلیقها شکسته شد و پرونده به شورای امنیت رفت.
دوره دوم:
دوران بنبست و قطعنامهها (۱۳۸۴ – ۱۳۹۲)
مذاکرات در این دوره بیشتر برای «مذاکره کردن» بود تا رسیدن به توافق.
طرف مذاکره: گروه 5+1 (آمریکا، روسیه، چین، انگلیس، فرانسه + آلمان).
مکانها: آلماتی، استانبول، بغداد و مسکو.
ویژگی: ایران غنیسازی را از ۵٪ به ۲۰٪ رساند و همزمان تحریمهای شدیدی علیه ایران وضع شد.
دوره سوم:
برجام و دوران دیپلماسی فشرده (۱۳۹۲ – ۱۳۹۷)
پرتحرکترین دوره مذاکرات که به توافق تاریخی رسید.
طرف مذاکره: مستقیم با آمریکا (در حاشیه 5+1).
نتیجه: امضای برجام (JCPOA) در سال ۲۰۱۵.
پایان: خروج دونالد ترامپ از توافق در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷).
دوره چهارم:
احیای برجام و مذاکرات جدید (۱۴۰۰ تا کنون – فوریه ۲۰۲۶)
پس از روی کار آمدن دولت بایدن و سپس بازگشت دوباره ترامپ (دوره فعلی).
مذاکرات وین: ماهها مذاکره برای بازگشت به برجام که به نتیجه نرسید.
مذاکرات فعلی (۲۰۲۶): همانطور که در اخبار اخیر (بازدید جرد کوشنر از ناو آبراهام لینکلن و سفرهای دیپلماتیک) دیدیم، اکنون مذاکرات در قالبهای جدید و گاه غیررسمی در کشورهایی مثل عمان و قطر در جریان است.
تعداد جلسات کارشناسی و فنی (Working Groups) به عدد تخمینی به بیش از ۳,۵۰۰ جلسه میرسد. تخمین زده میشود که بیش از ۱۰,۰۰۰ ساعت مذاکره مستقیم دیپلماتیک (بدون احتساب جلسات داخلی تیمها) انجام شده است.
نتیجه این مذاکرات تا به حال برای مردم ایران چه بوده است؟
تحریمهایی که همچنان وجود دارند.
جهت درک بهتر شرایط دلار در سال ۲۰۰۳ و شروع مذاکرات حدود ۸۰۰ تومان بوده است. دلار امروز بیش از ۱۶۰ هزار تومان بوده است، یعنی ریال حداقل ۱۹۵ برابر در مقایسه با سایر ارزهای باثبات جهان سقوط داشته است، یا به عبارت دیگر ۱۹.۵۰۰ درصد سقوط. با یک محاسبه ساده به رقم ۸۴۸ درصد سقوط ارزش ارز ملی در سال میرسیم و امروز که این مطلب را مینویسم در محاصره نظامی هستیم، و امسال جنگ با دو کشور را تجربه کردهایم و علاوه بر همه اینها خونینترین سرکوب کوتاهمدت در تاریخ معاصر جهان را هم اخیراً تجربه کردهایم. هنوز آمار دقیقی هم از کشتهها وجود ندارد.
دونالد ترامپ رئیسجمهور فعلی ایالات متحده نگرش در مورد مذاکرات با ایران را با ادبیات خاص خودش اینچنین توصیف کرد:
چهل و هفت سال است که آنها همش حرف میزنند؛ حرف میزنند و باز هم حرف میزنند!
در نهایت قضاوت را به شما میسپارم.
به قلم: بهزاد رایان