حقوق خالص در آلمان: از Brutto تا Netto چطور حساب می‌شود؟

از حقوق ناخالص قرارداد کار چقدر به حساب بانکی می‌رسد؟ مالیات حقوق و چهار بیمهٔ اجباری با عددهای ۲۰۲۶، یک مثال قدم‌به‌قدم و حقوق خالص یک پرستار.

حقوق خالص در آلمان: دو دسته سکهٔ یورو، یکی بلند و یکی کوتاه، کنار پاکت نامه، مداد و فنجان چای روی میز چوبی در نور صبح

حقوق خالص در آلمان پولی است که بعد از کم شدن مالیات و بیمه‌ها، هر ماه واقعاً به حساب بانکی کارمند می‌رسد، و آلمانی‌ها به آن «نتو» (Netto) می‌گویند. عددی که در قرارداد کار نوشته شده، «بروتو» (Brutto) یا حقوق ناخالص است. میان این دو عدد معمولاً فاصلهٔ زیادی هست، و این فاصله را چند قاعدهٔ روشن تعیین می‌کنند.

با عددهای سال ۲۰۲۶، کسی که مجرد است، بچه ندارد و ماهی ۳۵۰۰ یورو حقوق ناخالص دارد، حدود ۲۳۳۳ یورو حقوق خالص می‌گیرد، یعنی تقریباً دو سوم. بقیه صرف مالیات حقوق و چهار بیمهٔ اجباری می‌شود. حقوق خالص در آلمان برای هر کس کمی فرق دارد، چون به کلاس مالیاتی، صندوق بیمهٔ درمانی، عضویت در کلیسا و تعداد بچه‌ها بستگی دارد. کلاس مالیاتی دسته‌بندی‌ای است که مشخص می‌کند کارفرما هر ماه چقدر مالیات از حقوق کم کند.

حقوق خالص و ناخالص در آلمان چه فرقی دارند؟

حقوق ناخالص مبلغی است که کارفرما در قرارداد کار قول داده است. کارفرما پیش از واریز حقوق، مالیات و سهم کارمند از بیمه‌ها را از این مبلغ کم می‌کند و خودش آن‌ها را به اداره مالیات و صندوق‌های بیمه می‌فرستد. آنچه باقی می‌ماند، حقوق خالص است. همهٔ این عددها در «لون‌آبرشنونگ» (Lohnabrechnung)، یعنی فیش حقوقی ماهانه، نوشته شده‌اند.

آنچه از حقوق ناخالص کم می‌شود، یا مالیات است یا بیمه. مهم‌ترین مالیات «لون‌اشتویر» (Lohnsteuer) یا مالیات حقوق است. بیمه‌ها را آلمانی‌ها روی هم «سوتسیال‌فرزیشرونگ» (Sozialversicherung) یا بیمه‌های اجتماعی می‌نامند، و هزینه‌شان را کارمند و کارفرما تقریباً نصف‌نصف می‌دهند. پس کارفرما جدا از حقوق ناخالص، خودش هم برای هر کارمند حق بیمه می‌پردازد.

بیمه‌ها چقدر از حقوق کم می‌کنند؟

حق بیمهٔ بازنشستگی یا «رنتن‌فرزیشرونگ» (Rentenversicherung) در سال ۲۰۲۶ برابر ۱۸٫۶ درصد حقوق ناخالص است و سهم کارمند نصف آن، یعنی ۹٫۳ درصد است. بیمهٔ بیکاری یا «آربایتس‌لوزن‌فرزیشرونگ» (Arbeitslosenversicherung) به کسی که کارش را از دست بدهد تا مدتی پول می‌دهد. حق این بیمه ۲٫۶ درصد است و سهم کارمند ۱٫۳ درصد.

حق بیمهٔ درمانی یا «کرانکن‌فرزیشرونگ» (Krankenversicherung) از یک بخش ثابت ۱۴٫۶ درصدی و یک «تسوزاتس‌بایتراگ» (Zusatzbeitrag) یا حق بیمهٔ اضافه ساخته می‌شود. حق بیمهٔ اضافه را هر «کرانکن‌کاسه» (Krankenkasse)، یعنی هر صندوق بیمهٔ درمانی، خودش تعیین می‌کند، و میانگین رسمی‌اش در سال ۲۰۲۶ برابر ۲٫۹ درصد است. کارمند و کارفرما هر دو بخش را نصف‌نصف می‌دهند، پس سهم کارمند با این میانگین ۸٫۷۵ درصد می‌شود.

بیمهٔ مراقبت یا «پفلگه‌فرزیشرونگ» (Pflegeversicherung) بخشی از هزینهٔ مراقبت از کسانی را می‌پردازد که به‌خاطر پیری یا بیماری به کمک دیگران نیاز دارند. حق این بیمه ۳٫۶ درصد است و سهم کارمند ۱٫۸ درصد. کسی که بچه ندارد، از ماه بعد از تولد ۲۳ سالگی‌اش ۰٫۶ واحد درصد دیگر هم می‌دهد و این اضافه را فقط خودش می‌پردازد، نه کارفرما.

پدر و مادرها این اضافه را نمی‌دهند. اگر بیش از یک بچهٔ زیر ۲۵ سال داشته باشند، سهمشان برای هر بچه از دومی تا پنجمی ۰٫۲۵ واحد درصد پایین می‌آید، مثلاً با دو بچه از ۱٫۸ به ۱٫۵۵ درصد. کسی که محل کارش در ایالت زاکسن (Sachsen) در شرق آلمان است، سهم کمی بیشتری از این بیمه می‌دهد.

این درصدها فقط تا سقف معینی از حقوق حساب می‌شوند. اسم این سقف «بایتراگس‌بمسونگس‌گرنتسه» (Beitragsbemessungsgrenze) است. در سال ۲۰۲۶ این سقف برای بیمهٔ درمانی و مراقبت ۵۸۱۲٫۵۰ یورو در ماه است و برای بیمهٔ بازنشستگی و بیکاری ۸۴۵۰ یورو. از بخشی از حقوق که بالاتر از این سقف‌هاست، دیگر حق بیمه گرفته نمی‌شود. برای حقوق‌های کم، یعنی بیشتر از ۶۰۳ یورو و تا ۲۰۰۰ یورو در ماه، هم قاعدهٔ جدایی هست که سهم کارمند را پایین می‌آورد.

مالیات حقوق به چه چیزی بستگی دارد؟

کارفرما مالیات حقوق را هر ماه کم می‌کند و به «فینانتس‌آمت» (Finanzamt)، یعنی اداره مالیات، می‌فرستد. مبلغ آن جز به خود حقوق، بیشتر از همه به «اشتویرکلاسه» (Steuerklasse) یا کلاس مالیاتی بستگی دارد. آلمان شش کلاس مالیاتی دارد. وضعیت خانوادگی و داشتن شغل دوم در کلاس هر کس اثر دارند، و مجردها معمولاً در کلاس ۱ هستند. تفاوت همهٔ کلاس‌ها را در مطلب کلاس‌های مالیاتی در آلمان توضیح داده‌ایم.

بخشی از درآمد سالانه اصلاً مالیات ندارد. به این بخش «گروندفرای‌بتراگ» (Grundfreibetrag) یا معافیت پایه می‌گویند و در سال ۲۰۲۶ برابر ۱۲٬۳۴۸ یورو است. بخشی از سهم بیمه‌ها هم پیش از حساب مالیات از درآمد کم می‌شود. هرچه درآمد مشمول مالیات بیشتر شود، نرخ مالیاتِ بخش‌های بالاتر درآمد هم بیشتر می‌شود. ولی همهٔ حقوق با بالاترین نرخ حساب نمی‌شود.

کنار مالیات حقوق، دو مالیات کوچک‌تر هم ممکن است از حقوق کم شود. «سولیداریتتس‌تسوشلاگ» (Solidaritätszuschlag) یا عوارض همبستگی روی مالیات حقوق حساب می‌شود، ولی یک فرد مجرد فقط وقتی آن را می‌دهد که مالیات حقوق سالانه‌اش از ۲۰٬۳۵۰ یورو بیشتر شود. «کیرشن‌اشتویر» (Kirchensteuer) یا مالیات کلیسا را فقط عضوهای کلیساهایی می‌دهند که دولت برایشان مالیات جمع می‌کند. این مالیات، بسته به ایالت، ۸ یا ۹ درصد مالیات حقوق است.

محاسبه حقوق خالص در آلمان با یک مثال

فرض کنیم کسی ماهی ۳۵۰۰ یورو حقوق ناخالص دارد. او مجرد و در کلاس مالیاتی ۱ است، بچه ندارد و بیشتر از ۲۳ سال دارد. عضو کلیسا نیست و محل کارش در زاکسن نیست. او عضو یکی از صندوق‌های بیمهٔ درمانی همگانی آلمان است، یعنی صندوق‌هایی که حق بیمه‌شان به درآمد بستگی دارد، و بیمهٔ خصوصی ندارد. صندوقش هم همان حق بیمهٔ اضافهٔ میانگین ۲٫۹ درصد را می‌گیرد. مالیات را با ماشین‌حساب رسمی وزارت دارایی آلمان حساب کرده‌ایم و بیمه‌ها را با درصدهای سال ۲۰۲۶.

ماشین‌حساب وزارت دارایی برای این حقوق ۴۰۵٫۵۰ یورو مالیات حقوق در ماه نشان می‌دهد، و عوارض همبستگی و مالیات کلیسا صفر است. از بیمه‌ها، ۳۲۵٫۵۰ یورو برای بازنشستگی، ۴۵٫۵۰ یورو برای بیکاری، ۳۰۶٫۲۵ یورو برای درمان و ۸۴ یورو برای مراقبت کم می‌شود. سهم کارمند از بیمه‌ها روی هم ۷۶۱٫۲۵ یورو است.

پس از ۳۵۰۰ یورو حقوق ناخالص، روی هم ۱۱۶۶٫۷۵ یورو کم می‌شود و ۲۳۳۳٫۲۵ یورو حقوق خالص می‌ماند. اگر همین آدم عضو کلیسا باشد و در نوردراین‌وستفالن (Nordrhein-Westfalen)، ایالتی در غرب آلمان، زندگی کند، ۳۶٫۴۹ یورو مالیات کلیسا هم می‌دهد و حقوق خالصش ۲۲۹۶٫۷۶ یورو می‌شود. اگر متأهل باشد و کلاس مالیاتی ۳ داشته باشد، مالیات حقوقش ۱۱۰٫۱۶ یورو است و حقوق خالصش به ۲۶۲۸٫۵۹ یورو می‌رسد. ولی کلاس ۳ فقط وقتی ممکن است که همسرش کلاس ۵ داشته باشد، و اگر همسر هم کار کند، از حقوق او مالیات بیشتری کم می‌شود.

حقوق خالص پرستار در آلمان

در بیمارستان‌هایی که قرارداد دستمزد بخش عمومی برای کارکنان مراقبت (TVöD-P) را اجرا می‌کنند، حقوق پرستار از یک جدول ثابت درمی‌آید که برای هر گروه شغلی و هر پلهٔ سابقه مبلغ معینی دارد. بیمارستان شهر براونشوایگ (Braunschweig)، شهری در شمال آلمان، جدول این قرارداد را که از ۱ مه ۲۰۲۶ اعتبار دارد منتشر کرده است. طبق مثال همین بیمارستان، یک «پفلگه‌فاخ‌کرافت» (Pflegefachkraft)، یعنی پرستاری که سه سال آموزش رسمی دیده، اگر در بخش معمولی کار کند و دست‌کم سه سال سابقه داشته باشد، در گروه P7 و پلهٔ ۳ است.

طبق جدول، حقوق این پرستار ۳۷۰۱٫۲۱ یورو در ماه است. کارکنان گروه‌های P در این بیمارستان دو اضافه‌حقوق ثابت هم می‌گیرند، ۱۴۱٫۸۲ یورو برای کار مراقبتی و ۲۵ یورو برای کار در بیمارستان، و با این‌ها حقوق ناخالص ماهانه به ۳۸۶۸٫۰۳ یورو می‌رسد. با همان فرض‌های مثال بالا، ماشین‌حساب وزارت دارایی ۴۹۲٫۴۱ یورو مالیات حقوق نشان می‌دهد.

در این بیمارستان یک کم‌شدنی دیگر هم هست. این بیمارستان کارکنانش را در صندوق بازنشستگی تکمیلی کارکنان بخش عمومی (VBL) بیمه می‌کند. سهم کارمند ۱٫۸۱ درصد حقوق است، یعنی ۷۰٫۰۱ یورو. بخشی از پولی که کارفرما به این صندوق می‌دهد، برای حساب بیمه‌ها به حقوق اضافه می‌شود، در این مثال ۱۴۴٫۵۹ یورو. برای همین بیمه‌ها از ۴۰۱۲٫۶۲ یورو حساب می‌شوند و سهم کارمند از این بیمه‌ها ۸۷۲٫۷۳ یورو است. پس حقوق خالص پرستار در آلمان در این مثال حدود ۲۴۳۳ یورو در ماه است، دقیق‌تر ۲۴۳۲٫۸۸ یورو.

این حساب برای یک ماه معمولی با کار تمام‌وقت است و قاعده‌هایی را در نظر گرفته که این صندوق برای کارفرماهای غرب آلمان دارد (VBL West). پول کار شیفتی، شب و آخر هفته و پاداش سالانه در آن نیامده، و برای کسی که این‌طور کار می‌کند حقوق واقعی را بالاتر می‌برد. صندوق‌های بازنشستگی تکمیلی دیگرِ بخش عمومی ممکن است کم‌شدنی متفاوتی داشته باشند، و بیمارستان‌ها و خانه‌های سالمندانی که این قرارداد را ندارند، ممکن است حقوق دیگری بدهند.

چرا حقوق خالص هر کس فرق می‌کند؟

عدد آخر فیش حقوقی ممکن است با این مثال‌ها کمی فرق داشته باشد. هر صندوق بیمهٔ درمانی حق بیمهٔ اضافهٔ خودش را دارد، و بچه‌ها حق بیمهٔ مراقبت را پایین می‌آورند. کسی که بیمهٔ درمانی خصوصی دارد، حسابش کلاً جداست. پاداش و اضافه‌کاری مالیات همان ماه را بالا می‌برند، و «فرای‌بتراگ» (Freibetrag)، یعنی مبلغ معافی که اداره مالیات به درخواست کارمند برای بعضی هزینه‌ها ثبت می‌کند، آن را پایین می‌آورد.

ماشین‌حساب وزارت دارایی فقط مالیات را حساب می‌کند، و خود وزارتخانه روی سایتش نوشته است که این ابزار ماشین‌حساب بروتو-نتو نیست. برای رسیدن به حقوق خالص در آلمان، باید سهم بیمه‌ها را با درصدهای بالا جدا حساب کرد. مالیاتی که در طول سال از حقوق کم می‌شود هم حرف آخر نیست. کارمند در «اشتویرارکلرونگ» (Steuererklärung)، یعنی اظهارنامهٔ مالیاتی سالانه، درآمد و هزینه‌هایی را که قانون قبول می‌کند به اداره مالیات اعلام می‌کند. اداره مالیات بعد مالیات واقعی سال را حساب می‌کند و مالیاتی را که در طول سال از حقوق کم شده، از آن کم می‌کند.

حقوق خالص در آلمان در سال ۲۰۲۷ چه تغییری می‌کند؟

هیئت دولت آلمان روز ۷ اکتبر ۲۰۲۶ سقف‌های تازهٔ بیمه را برای سال ۲۰۲۷ تصویب کرد. «بوندس‌رات» (Bundesrat)، یعنی مجلس نمایندگان ایالت‌ها، هنوز باید آن را تأیید کند. طبق این تصمیم، سقف بیمهٔ درمانی از ۵۸۱۲٫۵۰ به ۶۳۷۵ یورو در ماه می‌رسد و سقف بیمهٔ بازنشستگی و بیکاری از ۸۴۵۰ به ۸۸۵۰ یورو. سقف بیمهٔ مراقبت فقط وقتی به ۶۳۷۵ یورو می‌رسد که مجلس قانون تازهٔ بیمهٔ مراقبت را هم تصویب کند، وگرنه ۶۰۷۵ یورو می‌شود. این تغییرها فقط برای کسانی مهم‌اند که بیشتر از سقف‌های امروز حقوق می‌گیرند. وزارت بهداشت آلمان هم ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که میانگین رسمی حق بیمهٔ اضافهٔ درمانی در سال ۲۰۲۷ همان ۲٫۹ درصد می‌ماند.

دو تغییر دیگر هنوز فقط طرح دولت‌اند و مجلس آلمان باید آن‌ها را تصویب کند. طبق طرح تازهٔ مالیات بر درآمد، معافیت پایه در سال ۲۰۲۷ به ۱۲٬۵۶۴ یورو می‌رسد. طبق طرح اصلاح بیمهٔ مراقبت، اضافهٔ بی‌بچه‌ها از ۰٫۶ به ۰٫۹ درصد بالا می‌رود. تا این قانون‌ها قطعی نشده‌اند، حقوق خالص سال ۲۰۲۷ را نمی‌شود دقیق حساب کرد.

اینکه با ۲۳۳۳ یورو حقوق خالص در آلمان چطور می‌شود زندگی کرد، بیشتر به اجارهٔ خانه و شهر بستگی دارد. هزینه‌ها را در مطلب هزینهٔ زندگی در آلمان در سال ۲۰۲۶ آورده‌ایم. مطالب دیگری دربارهٔ کار و زندگی روزمره را در بخش زندگی در آلمان موزائیک می‌شود خواند.