بعد از سوگ، هنوز میخواهد گوش بدهد

نولمایر برای این پروژه دو هدف دارد. هدف اول، خود گفت‌وگو است: اینکه برای شرکت‌کننده‌ها اثری درمانی داشته باشد. هدف دوم، چیزی است که بعدتر به دست خواننده می‌رسد: تجربه‌هایی که اگر منتشر شوند، شاید به آدم دیگری کمک کنند راهی در زندگی خودش پیدا کند. شاید کسی بعد از خواندن قصه یک نفر دیگر، بالاخره جرأت کند با پدرش حرف بزند. یا با دخترش. یا برای چیزی که سال‌ها عقب انداخته، قدمی بردارد.

او جمله‌ای دارد که شاید از همه توضیح‌ها روشن‌تر باشد: «از زندگی خیلی چیزها گرفته‌ام، حالا وقتش است چیزی هم پس بدهم.» این جمله از آن نوع حرف‌هایی نیست که قصدش این باشد که ما تحت تأثیر قرار بدهد. بیشتر شبیه جمع‌بندی کسی است که سن‌وسال، موفقیت حرفه‌ای، سوگ و تنهایی را با هم از سر گذرانده و حالا می‌خواهد باقی نیروی خود را خرج کاری کند که برایش هنوز معنا دارد.

اینجا البته یک پرسش جدی هم هست. اگر آدم از همان اول بداند که حرف‌هایش قرار است روزی، هرچند ناشناس، در کتابی منتشر شود، آیا باز هم راحت حرف می‌زند؟ آیا چیزی را پنهان نمی‌کند؟ آیا لحظه‌ای نمی‌رسد که جمله‌ای را در دهانش نگه دارد؟

نولمایر دست‌کم فعلاً چندان نگران این بخش نیست. به گفته خودش، تجربه‌اش این بوده که آدم‌ها زود به او اعتماد می‌کنند. دلیلش را هم در یک چیز می‌بیند: اینکه خودش هم از دشواری‌هایش حرف می‌زند. اینکه فقط شنونده‌ نیست. خودش را پنهان نمی‌کند. فکر می‌کند با همین باز بودن، و با پرسش‌های دقیق، می‌تواند به ریشه بعضی مسئله‌ها نزدیک شود.

او از کتاب قدیمی‌اش یاد می‌کند که به گفته خودش بیش از ۳۸ هزار نسخه فروش داشته و برای بعضی خواننده‌ها فقط یک متن نبوده است. از زنی می‌گوید که در یک جلسه کتاب‌خوانی گفته بود با خواندن همان کتاب توانسته ترک کند. این برای هر نویسنده‌ای حرف کمی نیست. برای کسی که حالا می‌خواهد دوباره دست به کاری مشابه بزند، احتمالاً یک پشتوانه عاطفی مهم است: این باور که روایت تجربه دیگران، اگر درست و صادقانه منتقل شود، می‌تواند در زندگی واقعی اثر بگذارد.

ایده تازه او هم روی همین باور ایستاده است. کتابی که از این گفت‌وگوها بیرون بیاید، قرار است بر پایه کمک مالی داوطلبانه در دسترس باشد تا کسی فقط به خاطر نداشتن پول از آن محروم نماند. این تصمیم هم مهم است. چون پروژه او از همان آغاز می‌خواهد خودش را از منطق حذف و محرومیت دور نگه دارد. اگر قرار است درباره رنج و درمان حرف بزند، دست‌کم در شکل دسترسی به کتاب، همان نابرابری را تکرار نکند.

هنوز معلوم نیست گفت‌وگوها دقیقاً کجا برگزار می‌شوند. نولمایر در فکر آن است که فضایی جدا پیدا کند. اما در عین حال به خانه خودش هم نگاه می‌کند؛ به همان جایی که بعد از مرگ همسرش در آن تنها زندگی می‌کند. می‌گوید اینجا دنج و صمیمی است. 

در روزگاری که درمان، برای خیلی‌ها، یا دور است یا گران یا دیر، چنین پروژه‌ای هم‌زمان امیدبخش و پرسش‌برانگیز است. امیدبخش است چرا که از دل یک کمبود واقعی بیرون آمده. پرسش‌برانگیز است چون مرز میان گفت‌وگوی درمانی، تجربه شخصی و ماده خام یک کتاب مرزی حساس است. اما شاید ارزش این ایده دقیقاً در همین باشد که ما را وادار می‌کند دوباره به خودِ عملِ شنیدن فکر کنیم. به اینکه شنیده شدن برای بعضی آدم‌ها هنوز اولین شکل نجات است.

و شاید برای زنی در ۸۵ سالگی، که هنوز می‌گوید مدام به این فکر می‌کند چه چیزی را می‌شود در وضعیت خودش و دیگران تغییر داد، همین کافی باشد: یک صندلی، یک فنجان قهوه، و کسی که بالاخره شروع کند به حرف زدن.